De Berlijnse Muur

Een verdeelde stad

Na de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland verdeeld in vier bezettingszones: Amerikaans, Brits, Frans en Sovjet. Ook Berlijn, dat midden in de Sovjetzone lag, werd in vier sectoren verdeeld. In 1949 ontstonden twee Duitse staten: de democratische Bondsrepubliek in het westen en de communistische Duitse Democratische Republiek (DDR) in het oosten. West-Berlijn werd een westers eiland in de DDR.

Via Berlijn konden Oost-Duitsers relatief makkelijk naar het westen. En dat deden ze massaal: tussen 1949 en 1961 vertrokken zo’n 2,5 tot 3 miljoen mensen, onder wie veel jonge en hoogopgeleide vakmensen. Voor de DDR was dat een ramp.

13 augustus 1961

In de nacht van zaterdag 12 op zondag 13 augustus 1961 sloten Oost-Duitse soldaten, politie en arbeidersmilities de grens met West-Berlijn af. Eerst met prikkeldraad en hekken, in de dagen erna met betonblokken en muren. Straten werden doormidden gedeeld, huizen aan de grens dichtgemetseld. Families raakten van de ene op de andere dag van elkaar gescheiden.

De DDR noemde het bouwwerk de ‘antifascistische beschermingswal’. In werkelijkheid was hij gericht tegen de eigen bevolking.

Hoe de Muur eruitzag

In de loop der jaren werd de Muur steeds verder uitgebouwd. Achter de buitenste betonnen muur lag een ‘dodenstrook’ met zand, prikkeldraad, wachttorens, schijnwerpers en honden. Grenswachten hadden opdracht om op vluchtelingen te schieten. Toch probeerden duizenden mensen te ontsnappen: door tunnels, in verborgen ruimtes in auto’s, met zelfgebouwde luchtballonnen of gewoon door over de Muur te klimmen. Minstens 140 mensen kwamen bij de Muur om het leven.

Bekende grensovergangen waren Checkpoint Charlie voor buitenlanders en militairen, en het station Friedrichstrasse.

De val op 9 november 1989

In 1989 brokkelde het communisme in Oost-Europa af. Hongarije opende de grens met Oostenrijk, waardoor duizenden Oost-Duitsers via die omweg vluchtten. In Leipzig en andere steden gingen honderdduizenden mensen de straat op.

Op de avond van 9 november 1989 kondigde partijwoordvoerder Günter Schabowski op een persconferentie nieuwe reisregels aan. Op de vraag wanneer die ingingen, antwoordde hij na wat bladeren in zijn papieren: per direct. Het nieuws ging razendsnel rond. Duizenden Oost-Berlijners trokken naar de grensovergangen. Bij de Bornholmer Strasse besloot de dienstdoende officier rond half twaalf ‘s avonds de slagboom te openen. Die nacht dansten mensen op de Muur bij de Brandenburger Tor.

Op 3 oktober 1990 werd Duitsland herenigd. Een jaar later hield ook de Sovjet-Unie op te bestaan, en daarmee de Koude Oorlog.