Slag bij Waterloo

Waarom werd er bij Waterloo gevochten?

Na zijn nederlaag in 1814 werd Napoleon verbannen naar het eiland Elba, voor de kust van Italië. Begin 1815 zag hij zijn kans schoon. De Europese grootmachten waren in Wenen druk aan het onderhandelen over de nieuwe kaart van Europa en in Frankrijk was de teruggekeerde koning Lodewijk XVIII weinig populair. Op 26 februari ontsnapte Napoleon, op 1 maart landde hij in Zuid-Frankrijk en binnen drie weken zat hij weer in Parijs. Het leger dat hem moest tegenhouden, liep massaal naar hem over.

De grootmachten verklaarden Napoleon direct vogelvrij en brachten enorme legers op de been. Napoleon wist dat hij tegen al die legers samen niet kon winnen. Zijn plan: snel toeslaan voordat ze zich konden verenigen. De twee legers die het dichtst bij stonden, lagen in het huidige België. Het ene was het geallieerde leger van de Britse hertog van Wellington, met Britse, Nederlandse, Belgische, Hannoverse, Brunswijkse en Nassause troepen. Het andere was het Pruisische leger van veldmaarschalk Blücher.

Wat deed Nederland bij Waterloo?

Waterloo lag in 1815 in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, het nieuwe koninkrijk van Noord en Zuid onder koning Willem I. Ongeveer een kwart van Wellingtons leger bestond uit Nederlandse en Belgische troepen. De 22-jarige kroonprins, Willem Frederik George Lodewijk, de latere koning Willem II, voerde het bevel over een legerkorps.

De Nederlanders speelden vooral twee dagen eerder een sleutelrol. Bij het kruispunt van Quatre-Bras hielden Nederlandse en Nassause eenheden onder generaal Perponcher en kolonel Van Bijlandt op 16 juni de oprukkende Fransen urenlang tegen. Daardoor kon Wellington zijn leger op tijd verzamelen. Tijdens de slag bij Waterloo zelf vochten Nederlandse eenheden in het centrum van de linie. De Prins van Oranje raakte gewond aan zijn schouder. Op die plek werd later de Leeuw van Waterloo gebouwd, een kunstmatige heuvel van ruim 40 meter hoog met een gietijzeren leeuw erop.

Aan het einde van de dag, toen de Franse Keizerlijke Garde aanviel, droeg de divisie van de Nederlandse luitenant-generaal David Chassé bij aan het terugslaan van die laatste aanval.

Hoe verliep de slag?

In de nacht van 17 op 18 juni regende het hard. Napoleon wachtte daarom tot het terrein iets was opgedroogd, zodat zijn kanonnen beter konden manoeuvreren. Pas rond half twaalf begon de slag met een aanval op de ommuurde boerderij Hougoumont op de rechterflank van Wellington. Die boerderij bleef de hele dag in geallieerde handen en slokte duizenden Franse soldaten op.

Rond half twee volgde een grote aanval van het infanteriekorps van generaal d’Erlon op het geallieerde centrum. Die werd afgeslagen door een charge van de Britse zware cavalerie, die daarna te ver doorstormde en zelf zware verliezen leed. Later in de middag stuurde maarschalk Ney golf na golf Franse cavalerie op de geallieerde infanterie af, die zich in vierkante formaties, zogeheten carrés, had opgesteld. De carrés hielden stand.

Ondertussen naderden vanuit het oosten de Pruisen. Napoleon moest steeds meer troepen inzetten om het dorp Plancenoit in zijn rechterflank te verdedigen. Rond half zeven veroverden de Fransen de boerderij La Haye Sainte, midden in de geallieerde linie. Het was het gevaarlijkste moment van de dag voor Wellington.

Rond half acht zette Napoleon zijn laatste reserve in: de Keizerlijke Garde. Die werd door geallieerde infanterie en artillerie teruggeslagen. Toen de Garde terugweek, brak het Franse leger, terwijl de Pruisen tegelijk vanuit het oosten doorbraken. Wellington en Blücher ontmoetten elkaar die avond bij de herberg La Belle Alliance.

Hoe zag de slag eruit vanuit Frankrijk?

Napoleon rekende op een snelle doorbraak in het centrum. Hij onderschatte hoe snel de Pruisen, die hij twee dagen eerder bij Ligny had verslagen, weer konden ingrijpen. Hij had maarschalk Grouchy met ongeveer 33.000 man achter de Pruisen aangestuurd, maar Grouchy raakte bij Wavre verwikkeld in een gevecht met de Pruisische achterhoede en kwam niet terug naar Waterloo. Ook de late start door de regen en de vele losse cavalerieaanvallen zonder steun van infanterie worden vaak genoemd als oorzaken van de Franse nederlaag.

Wat waren de gevolgen?

Napoleon vluchtte naar Parijs en trad op 22 juni 1815 voor de tweede keer af. Hij gaf zich over aan de Britten, die hem verbanden naar het afgelegen eiland Sint-Helena in de Zuid-Atlantische Oceaan. Daar overleed hij in 1821. Met Waterloo kwam er een einde aan meer dan twintig jaar oorlog in Europa. Het Congres van Wenen legde de nieuwe grenzen vast, waaronder die van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, dat tot de Belgische afscheiding in 1830 zou blijven bestaan.

Het slagveld nu

Het slagveld ligt in Wallonië, tussen Waterloo, Braine-l’Alleud en Plancenoit. Je kunt er de Leeuw van Waterloo beklimmen, het herdenkingsmuseum bezoeken en de boerderijen Hougoumont en La Haye Sainte zien. Elk jaar rond 18 juni zijn er grote historische naspelingen.