De Cubacrisis

Cuba in de Koude Oorlog

In 1959 kwam Fidel Castro met een revolutie aan de macht op Cuba, een eiland op zo’n 150 kilometer van de Amerikaanse kust. Castro sloot zich al snel aan bij de Sovjet-Unie. In april 1961 probeerden Cubaanse ballingen, getraind en gesteund door de CIA, het regime omver te werpen met een landing in de Varkensbaai. De invasie mislukte binnen enkele dagen.

Voor de Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov was Cuba een kans. De Verenigde Staten hadden kernraketten staan in Turkije en Italië, op korte afstand van de Sovjet-Unie. Door raketten op Cuba te zetten, kon hij het machtsevenwicht rechttrekken en Cuba beschermen. In de zomer van 1962 werden in het geheim raketten, kernkoppen en tienduizenden Sovjetsoldaten naar het eiland gebracht.

Dertien dagen

Op 14 oktober 1962 maakte een Amerikaans U-2 spionagevliegtuig foto’s van lanceerinstallaties op Cuba. Twee dagen later zag president Kennedy de beelden. Hij stelde een crisisgroep samen, het ExComm. Sommige adviseurs wilden de installaties direct bombarderen en Cuba binnenvallen. Kennedy koos voor een tussenweg: een zeeblokkade, die hij ‘quarantaine’ noemde, om verdere leveringen tegen te houden.

Op 22 oktober maakte Kennedy op televisie aan de wereld bekend wat er aan de hand was. Sovjetschepen voeren richting de blokkadelijn; sommige draaiden om. Op 26 oktober stuurde Chroesjtsjov een brief waarin hij voorstelde de raketten weg te halen als de VS beloofden Cuba niet aan te vallen. Een dag later volgde een tweede brief met een extra eis: ook de Amerikaanse raketten in Turkije moesten weg.

Zaterdag 27 oktober werd de gevaarlijkste dag. Boven Cuba werd een U-2 neergeschoten, waarbij de piloot omkwam. Op zee werd een Sovjetonderzeeër door Amerikaanse schepen met oefendieptebommen gedwongen boven te komen; aan boord was een kerntorpedo. Later bleek dat de bemanning heeft overwogen die in te zetten.

De oplossing

Kennedy reageerde openlijk op de eerste brief van Chroesjtsjov en liet via zijn broer Robert in het geheim weten dat de raketten in Turkije later zouden verdwijnen. Op 28 oktober maakte Moskou via de radio bekend dat de raketten zouden worden ontmanteld.

De Cubacrisis wordt gezien als het moment waarop de wereld het dichtst bij een kernoorlog kwam. Daarna volgden de eerste stappen naar ontspanning, zoals de hotline tussen het Witte Huis en het Kremlin in 1963. De Koude Oorlog duurde nog tot 1991, met de val van de Berlijnse Muur als symbolisch eindpunt.