Slag bij Nieuwpoort
De slag bij Nieuwpoort werd op 2 juli 1600 uitgevochten op het strand en in de duinen bij Nieuwpoort in Vlaanderen. Het leger van de Republiek onder prins Maurits van Oranje versloeg het Spaanse leger van aartshertog Albrecht van Oostenrijk. Het was een van de weinige grote veldslagen van de Tachtigjarige Oorlog, maar de veldtocht zelf bereikte zijn doel niet.
Tijdlijn
- Juni 1600Op aandringen van de Staten-Generaal en Johan van Oldenbarnevelt trekt Maurits met een leger Vlaanderen in.
- 1 juli 1600Albrecht verrast Maurits door in de rug van zijn leger op te duiken. Bij Leffinge wordt een Staatse voorhoede verslagen.
- 2 juli 1600, middagBij afnemend tij stellen de legers zich op op het strand en in de duinen.
- 2 juli 1600, avondEen tegenaanval van de Staatse cavalerie beslist de slag. Het Spaanse leger vlucht.
- Juli 1600Maurits ziet af van het beleg van Nieuwpoort en keert terug naar de Republiek.
Een riskante veldtocht
Rond 1600 had de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zich in het noorden goed gevestigd. Prins Maurits, de zoon van Willem van Oranje, had het Staatse leger hervormd tot een van de modernste legers van Europa, met vaste soldij, eindeloos geoefende manoeuvres en een strakke organisatie.
Grote veldslagen waren in de Tachtigjarige Oorlog zeldzaam; de meeste strijd draaide om belegeringen van steden. Maar de Staten-Generaal, aangevoerd door raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt, wilden een klap uitdelen. Doelwit was Duinkerken, de haven van waaruit kapers de Nederlandse handelsvaart en visserij teisterden. Maurits vond het plan te riskant, maar voerde het uit.
Vast tussen de zee en de vijand
In juni 1600 trok het Staatse leger via Zeeuws-Vlaanderen langs de kust naar Nieuwpoort. Aartshertog Albrecht van Oostenrijk, die namens Spanje over de Zuidelijke Nederlanden regeerde, bracht razendsnel een leger op de been en dook achter Maurits op. Het Staatse leger zat klem tussen de zee, de belegerde stad en de vijand.
Volgens de overlevering liet Maurits zijn vloot vertrekken, zodat terugtrekken over zee geen optie meer was. Op 2 juli stelden de legers zich op op het brede strand en in de duinen bij Nieuwpoort. Het opkomende tij bepaalde hoeveel ruimte er was om te vechten.
De slag
Urenlang golfde het gevecht heen en weer in de duinen. De Engelse troepen onder Francis Vere, die in dienst van de Republiek vochten, kregen het zwaar te verduren. Toen het Spaanse leger aan het einde van de middag vermoeid raakte, zette Maurits zijn laatste reserve in: een cavalerieaanval op het strand. Het Spaanse leger brak en vluchtte. Albrecht raakte licht gewond en ontsnapte ternauwernood.
Een gewonnen slag zonder winst
Militair was Nieuwpoort een grote overwinning. Maar Maurits’ leger was uitgeput en Duinkerken bleef buiten bereik. Hij keerde terug naar de Republiek. De verhouding tussen Maurits en Oldenbarnevelt, die de veldtocht had doorgedrukt, raakte beschadigd. Dat conflict zou in 1619 eindigen met de onthoofding van Oldenbarnevelt.
Tegenwoordig herinnert onder meer een monument in Nieuwpoort aan de slag. Vergelijk ook de slag bij Heiligerlee, het begin van de oorlog.
Veelgestelde vragen
Wie won de slag bij Nieuwpoort?
Het leger van de Republiek onder prins Maurits van Oranje.
Waarom ging Maurits naar Nieuwpoort?
De Staten-Generaal wilden Duinkerken veroveren, de thuishaven van kapers die de Nederlandse handel en visserij zwaar schade toebrachten. Nieuwpoort lag op de route daarheen.
Waarom heet Nieuwpoort een overwinning zonder resultaat?
Maurits won de slag, maar zijn leger was uitgeput en het doel van de veldtocht, Duinkerken, werd niet bereikt. Hij trok zich daarna terug.
Bronnen
Laatst bijgewerkt: 10 november 2026