Slag om Stalingrad

Waarom werd er bij Stalingrad gevochten?

Na de mislukte aanval op Moskou in de winter van 1941 zocht Hitler in 1942 een nieuwe beslissing in het zuiden van de Sovjet-Unie. Zijn belangrijkste doel was de olie van de Kaukasus. Stalingrad, een industriestad die zich tientallen kilometers langs de Wolga uitstrekte, moest de flank van dat offensief beschermen. Toen de Duitse opmars in de zomer snel verliep, werd de stad steeds belangrijker, voor Hitler en voor Stalin, wiens naam de stad droeg.

Rattenoorlog in de ruïnes

Eind augustus 1942 verwoestten Duitse bommenwerpers het grootste deel van de stad. Het Zesde Leger van generaal Friedrich Paulus trok daarna de stad in. Wat volgde was een gevecht van een soort dat de Duitsers niet gewend waren: maandenlang werd er gevochten om fabrieken, graanpakhuizen, trappenhuizen en kelders. Duitse soldaten noemden het de Rattenkrieg, de rattenoorlog.

Het Sovjet 62e Leger onder generaal Vasili Tsjoejkov hield zich vast aan een steeds smallere strook langs de Wolga. Elke nacht werden er over de rivier nieuwe soldaten en munitie aangevoerd. Tsjoejkov liet zijn troepen zo dicht mogelijk bij de Duitse linies vechten, zodat de Duitse luchtmacht en artillerie niet konden ingrijpen zonder hun eigen mensen te raken.

De omsingeling: Operatie Uranus

Terwijl de Duitsers alles op de stad richtten, verzamelde het Sovjetleger in het geheim honderdduizenden soldaten ten noorden en zuiden van Stalingrad. Op 19 november 1942 sloegen ze toe op de flanken, die vooral door Roemeense legers werden verdedigd. Binnen vier dagen sloten de twee aanvalsarmen zich bij het plaatsje Kalatsj. Ruim een kwart miljoen Duitse en geallieerde soldaten zaten in de val.

Hitler verbood Paulus om uit te breken. De Duitse luchtmacht beloofde het ingesloten leger vanuit de lucht te bevoorraden, maar haalde maar een fractie van wat nodig was. Een ontzettingspoging onder veldmaarschalk Erich von Manstein in december liep vast. In de bittere kou stierven duizenden soldaten van honger, ziekte en bevriezing.

Overgave en betekenis

Eind januari 1943 benoemde Hitler Paulus nog tot veldmaarschalk, in de verwachting dat hij zich niet zou overgeven. Een dag later, op 31 januari, deed Paulus dat toch. Op 2 februari stopten ook de laatste Duitse troepen in het noorden van de stad. Ongeveer 91.000 soldaten gingen in krijgsgevangenschap; slechts een paar duizend van hen keerden na de oorlog terug.

Stalingrad was de eerste keer dat een compleet Duits leger werd vernietigd. Na de slag nam het Sovjetleger aan het Oostfront het initiatief over en zou het niet meer kwijtraken. Samen met de Britse overwinning bij El Alamein in Noord-Afrika, eind 1942, geldt Stalingrad als het moment waarop het tij van de oorlog keerde. De opmars van het Sovjetleger die hier begon, eindigde in mei 1945 in Berlijn.