Hiroshima en Nagasaki: de atoombommen

De weg naar de atoombom

In 1939 waarschuwden natuurkundigen, onder wie Albert Einstein, president Roosevelt dat nazi-Duitsland mogelijk een atoomwapen kon ontwikkelen. De Verenigde Staten startten daarop het geheime Manhattanproject, onder leiding van generaal Leslie Groves en natuurkundige J. Robert Oppenheimer. Op 16 juli 1945 ontplofte in New Mexico de eerste atoombom ooit, tijdens de Trinity-test.

Duitsland had zich op dat moment al overgegeven. In de Stille Oceaan ging de oorlog tegen Japan door. De gevechten om de eilanden Iwo Jima en Okinawa hadden aan beide kanten tienduizenden levens gekost. De Amerikaanse legerleiding bereidde een invasie van Japan voor, waarbij nog veel grotere verliezen werden verwacht.

Hiroshima, 6 augustus 1945

Om 08.15 uur in de ochtend wierp de B-29 bommenwerper Enola Gay, gevlogen door kolonel Paul Tibbets, de bom ‘Little Boy’ af boven het centrum van Hiroshima. De bom ontplofte op zo’n 600 meter hoogte. Een enorme hittegolf en drukgolf verwoestten in een straal van ruim een kilometer vrijwel alles. Daarna brak een vuurstorm uit. Tienduizenden mensen kwamen direct om; tegen het einde van het jaar was het dodental opgelopen tot naar schatting 140.000, mede door verwondingen en stralingsziekte.

Nagasaki, 9 augustus 1945

Japan reageerde niet direct op de eis tot overgave. Op 8 augustus verklaarde bovendien de Sovjet-Unie Japan de oorlog. Een dag later werd een tweede bom, ‘Fat Man’, afgeworpen. Het eigenlijke doelwit was de stad Kokura, maar daar was het zicht te slecht. De bommenwerper Bockscar week uit naar Nagasaki. De heuvels rond de stad beperkten de verwoesting enigszins, maar ook hier vielen tegen het einde van het jaar circa 70.000 doden.

Het einde van de oorlog

Op 15 augustus 1945 sprak keizer Hirohito voor het eerst via de radio het Japanse volk toe en maakte hij de overgave bekend. Op 2 september werd de capitulatie getekend aan boord van het Amerikaanse slagschip USS Missouri. Daarmee kwam officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog.

Voor Nederland betekende de overgave ook het einde van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië, waar tienduizenden Nederlanders en vele Indonesiërs in kampen hadden gezeten. Kort daarna, op 17 augustus 1945, riepen Soekarno en Hatta de onafhankelijkheid van Indonesië uit.

Waarom is dit nog steeds omstreden?

Voorstanders stellen dat de bommen de oorlog bekortten en een bloedige invasie voorkwamen. Critici wijzen erop dat Japan mogelijk al op de rand van overgave stond, zeker na de Sovjet-oorlogsverklaring, en dat de bommen vooral burgers troffen. Hiroshima en Nagasaki zijn tot op vandaag de enige steden waar kernwapens in een oorlog zijn ingezet. Het Vredesmonument in Hiroshima, de koepel van een ingestort gebouw, staat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.