Operatie Market Garden

Een gewaagd plan

Na de doorbraak in Normandië trokken de geallieerden in de zomer van 1944 snel door Frankrijk en België. Begin september werden Brussel en Antwerpen bevrijd. Op Dolle Dinsdag, 5 september, dachten veel Nederlanders dat de bevrijding een kwestie van dagen was. Maar de geallieerde opmars stokte door bevoorradingsproblemen.

De Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery bedacht een plan om de oorlog voor de kerst van 1944 te beëindigen. Luchtlandingstroepen zouden een reeks bruggen veroveren over de grote rivieren in Nederland. Over die ‘tapijt’ van veroverde bruggen moest het Britse XXX Korps met tanks naar Arnhem rijden, de Rijn oversteken en doorstoten naar het IJsselmeer. Zo konden de geallieerden vanuit het noorden het Ruhrgebied, het Duitse industriële hart, bedreigen.

Het verloop

Op zondag 17 september 1944 vulde de lucht boven Brabant en Gelderland zich met transportvliegtuigen en zweefvliegtuigen. De Amerikaanse 101e Luchtlandingsdivisie landde tussen Eindhoven en Veghel, de 82e rond Grave en Nijmegen en de Britse 1e Luchtlandingsdivisie bij Arnhem.

Al snel ging er van alles mis:

• De brug over het Wilhelminakanaal bij Son werd opgeblazen voordat de Amerikanen hem in handen hadden. Er moest een noodbrug worden gebouwd, wat tijd kostte.
• De Britse landingszones bij Arnhem lagen te ver van de brug, op zo’n tien kilometer. Alleen een bataljon onder John Frost bereikte de noordkant van de verkeersbrug.
• Rond Arnhem bleken twee Duitse SS-pantserdivisies aanwezig te zijn, die daar aan het herstellen waren.
• XXX Korps moest over één smalle dijkweg, die de Duitsers telkens konden afsnijden. Soldaten noemden hem Hell’s Highway.

Bij Nijmegen staken Amerikaanse para’s op 20 september in canvas bootjes onder zwaar vuur de Waal over, waarna de Waalbrug werd veroverd. Maar in Arnhem moesten Frosts mannen de volgende dag, na vier dagen vechten, opgeven. De rest van de Britse divisie zat ingesloten in Oosterbeek. In de nacht van 25 op 26 september werden de overlevenden in Operatie Berlin over de Rijn geëvacueerd.

Gevolgen voor Nederland

Market Garden bevrijdde een strook van de Belgische grens tot Nijmegen. Maar ten noorden van de grote rivieren duurde de bezetting nog ruim zeven maanden. Arnhem werd na de slag door de Duitsers gedwongen ontruimd.

Op verzoek van de Nederlandse regering in Londen gingen de spoorwegmedewerkers op 17 september in staking, om de Duitse troepenbewegingen te hinderen. Als vergelding legden de Duitsers het voedseltransport naar het westen stil. Dat was een van de oorzaken van de Hongerwinter.

Market Garden nu

In Oosterbeek liggen het Airborne Museum in het voormalige hotel Hartenstein en de Airborne Begraafplaats. De John Frostbrug in Arnhem draagt de naam van de Britse commandant. Elk jaar in september zijn er herdenkingen en de Airborne Wandeltocht.